De Strijd

Gepresenteerd door Erik Dijkstra en Gerdi Verbeet

Vanaf 9 juni elke werkdag om 16.10 uur NPO 1

De Revolutie

Met het Damoproer van 1848 begint het arbeidersprotest in Nederland. De fabrieken draaien op volle toeren, de steden barsten uit hun voegen, er wordt geld verdiend. Onder aanvoering van hun doorgeleerde leiders  beginnen arbeiders  te beseffen dat ze niet alleen plichten hebben, maar ook rechten.  Ze willen gehoord worden, kiesrecht, een kortere werkdag.  In 1848 gaat in Parijs het volk de barricaden op, de start van een revolutionaire golf in Europa, die op den duur ook Nederland bereikt. De machthebbers raken in paniek. In Oost-Groningen wordt de staat van beleg uitgeroepen. Hoe moeilijk is het om je stem te verheffen? Wat moet je daarvoor over hebben?  Wat zijn de risico’s ? Hoe moet je je doel bereiken? In de socialistische arbeidersbeweging woedt daarover een hevige discussie: willen we de macht of sluiten we compromissen? Een vreedzame of gewapende strijd?  Pieter Jelles Troelstra is één van de oprichters van de SDAP.  Na het uitbreken van de Russische revolutie denkt Troelstra dat ook de Nederlandse arbeiders rijp zijn voor de revolutie. Massavergaderingen, demonstraties, het gist in Nederland. Er wordt geschoten, er vallen doden. Koningin Wilhelmina verschijnt op het Malieveld om de revolutiepoging te breken. Achteraf blijkt dat de angst voor revolutie veel mogelijk maakt: kiesrecht, de 8-urige werkdag, ze komen er.

Gerelateerde Fragmenten

karl marx

Het Kapitaal in Zaltbommel

Karl Marx vond in de jaren '60 van de 19e eeuw een gastvrij onthaal bij de familie Philips in Zaltbommel.

sdap opgericht

De oprichting van de SDAP

In gebouw De Atlas in Zwolle wordt in 1893 de SDAP opgericht, als reactie op de anarchisten die de overhand krijgen binnen de linkse beweging.

Muziek internationale

Het volkslied van het proletariaat

De Internationale wordt wereldwijd gezongen, als sinds Pierre de Geyter er muziek voor schreef in 1888.

Gerelateerde Artikelen

damoproervp

Oproer op de Dam

In het jaar 1848 ging er een golf van protesten door Europa. Ook in Amsterdam gonsde het, in maart kwam het tot een uitbarsting.

tjerkluitjesvp

Dynamiet in de provincie

Anarchisten ruzieden binnen de SDB met de parlementaire vleugel. Tjerk Luitjes stookte het vuurtje op.

dageraadvp

De Dageraad

Vrijdenkersvereniging De Dageraad was al vanaf 1848 zeer bekommerd om het lot van de arbeiders. Met name Eduard Douwes Dekker zette zich in voor de sociale kwestie.

hotelhommesvp

Hotel Hommes

Vanuit een hotel in Finsterwolde werd eind 19e eeuw in Groningen het socialisme verkondigd. Ook kopstukken als Domela en Multatuli spraken er.

volksparkvp

Volkspark Amsterdam

Vanaf 1885 kwam de SDB in AMsterdam bijeen in het Volkspark. Evenementen met 8000 aanwezigen waren eerder regel dan uitzondering.

volksbladinternationalevp

De eerste Internationale

De eerste Internationale in Amsterdam trok weinig publiek. Na de oprichting van het Nederlands Werklieden Verbond liep het beter.

rolandholstvp

De Internationale

De Internationale is het volkslied van de arbeidersbeweging. Van origine een Frans gedicht is het inmidels in vrijwel alle talen vertaald, waaronder zelfs het Zulu en het Klingon

penaanslagvp

De pen in de aanslag

De jaren '40 van de 19e eeuw zagen de opkomst van de radicale journalistiek. Door kleine blaadjes te drukken werd de belasting op drukwerk ontlopen.

palingtrekkenvp

Het palingoproer

Toen de politie in 1885 een wedstrijdje palingtrekken wilde verbieden, ontstond er ophef en raakte een agent gewond. Een tweedaags slagveld was het gevolg.

twaalfapostelenvp

De twaalf apostelen

In 1894 ondertekenden twaalf mannen in Zwolle een manifest met als doel een ‘Sociaal Democratische Arbeiderspartij in Nederland’.

uitvaartdomelavp

Domela's laatste optreden

Een jaar voor zijn sterven, in 1918 sprak Ferdinand Domela Nieuwenhuis vanuit zijn rolstoel en haast onverstaanbaar een grote menigte toe in Amsterdam.

bartdeligtvp

Jezus was een socialist

Niet alle arbeiders waren socialisten, velen waren ook Christen. Maar dat hoefde elkaar niet uit te sluiten.

HendrikMeijer1906

Hendrik Meijer

Hendrik Meijer vertrok gedesillusioneerd naar Amerika waar hij samen met zijn vrouw het anarchistisch-socialisme uitdroeg, tot hij een goed lopende kruidenierszaak opende.

kolonieblaricumvp

Vreedzame kolonisten

In 1899 kocht Jacob van Rees een stuk land te Blaricum in het Gooi en zorgde voor financiële steun om een christelijk-anarchistische landbouwkolonie te beginnen

wettiggezagvp

Steun het wettig gezag

De socialistische beweging werd al vroeg als gevaar voor de openbare orde gezien. Maar er zijn nauwelijks gevallen bekend van gewelddadige acties in Nederland.

klaasrisvp

Klaas Ris

Klaas Ris had een talent voor publiek vertoon, en het rumoer wat hij altijd veroorzaakte droeg bij aan de faam van de Amsterdamse SDB

marxleninetcvp

De Eerste tot en met de Vierde Internationale

De arbeidersbeweging overstijgt nationale grenzen. Maar samenwerken gaat niet altijd van een leien dakje.