De Strijd

Gepresenteerd door Erik Dijkstra en Gerdi Verbeet

Vanaf 9 juni elke werkdag om 16.10 uur NPO 1

De Ideale Arbeider

“Als je voor een dubbeltje geboren bent, dan word je nooit een kwartje”

“Godverdomme Kermis moet er wezen, Kermis moet er zijn, Anders slaan wij bij den Burgemeester, de ruiten kort en klein”. 1899: Kermisoproer in Hilversum. Werken, sloven en zuipen. Dat is het imago van de arbeider. En één keer in het jaar Kermis. Bandeloze lichtzinnigheid, vindt de burgemeester  en hij verbiedt het spektakel. De wevers van Hilversum komen in opstand, de stenen  gaan uit de straat.

De leiding van de vakbond en de partij, die zelf doorgeleerd hebben, proberen het imago van de arbeider  te veranderen. Henri Polak, oprichter van de  Algemene Nederlandsche Diamantbewerkersbond, wil van de arbeiders burgerlijke, nette mensen maken. Hij richt lees- en muziekclubs op. Onderwijs, beschaving en cultuur zijn volgens hem voor de arbeiders net zo onmisbaar als een goed loon en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden. Hij wil ook dat nieuwe straten zo gebouwd worden dat vrouwen niet langer vanuit hun ramen ordinair naar elkaar kunnen schreeuwen.

Zingen bij De Stem des Volks in plaats van smartlappen in het café. De blauwe knoop, de arbeiderssportbonden, de kinderen naar de AJC. En allemaal hun eigen vaandels. Jef Last rijdt met zijn rode filmauto door het land en maakt het socialisme zichtbaar.

Gerelateerde Fragmenten

opwaarts fanfare

Arbeidersmuziekvereniging Opwaarts, Uithuizen

Opwaarts is opgericht in 1922, en nog altijd trots op zijn wortels in de arbeidersbeweging.

kermis

Kermis

De socialistische verheffers probeerden arbeiders weg te houden van het platte kermisvermaak.

Portret Riek M

Riek Milikowski

Bij de AJC leerde Riek Milikowski tekenen en schilderen. Zij stelt haar talent in dienst van de verheffing.

Gerelateerde Artikelen

van marken

De goede baas

In een tijd dat fabrikanten arbeiders tot op het bot uitbuitten, verbeterde de Delftse industrieel Van Marken de omstandigheden van zijn werknemers

morgenroodvp

Morgenrood

Socialistische organisaties maakten veelvuldig gebruik van beeldspraak en symbolen, niet alleen om hun boodschap over te brengen, maar ook om emoties op te wekken.

roodeautovp

Jef Last en zijn Roode Auto

Jef Last reed met zijn Roode Auto, die hij de Pieter Jelles noemde, rond door Nederland om educatieve films te vertonen aan arbeiders.

betondorpvp

Betondorp

Na de Eerste Wereldoorlog kampt Amsterdam met woningnood. Het stadsbestuur bouwt een wijk vol arbeiderswoningen, maar wel goedkoop!

wibautvp

Liefde als drijfveer

In 1932 pleitte het echtpaar Wibaut voor een proefhuwelijk waarin partners aan elkaar konden wennen. Niet iedereen zag hier heil in.

woningimkevp

Imke Klaver

Imke Klaver was een gewone man uit Friesland die als veenarbeider werkte en zich mateloos inzette voor de socialistische zaak.

jaapvdmvp

Jaap van de Merwe

Jaap van de Merwe bracht de socialistische boodschap via maatschappijkritische cabaretprogramma’s aan de man.

volkstuinvp

De Floralia

Eind negentiende eeuw werd er gezocht naar rustiger vermaak voor de arbeider dan kermisbezoek. Het kweken van plantjes gold als goed alternatief .

zamenhof2vp

Esperanto

Het ideaal van een makkelijk te leren taal voor alle volken sprak aan. Want zo zouden verschillen tussen mensen opgeheven kunnen worden.

achvadervp

Drinkende arbeiders denken niet

Socialisten zagen in geheelonthouding een manier om het welzijn van de arbeiders te verbeteren.

hetlevenvp

Beter wonen

Het lot van de arbeider hing nauw samen met zijn woonsituatie. De arbeider moest weg uit de krottenwijken.

eduardjacobsvp

Eduard Jacobs

In café Het Wapen van Habsburg bracht Eduard Jacobs eind 19e eeuw kritische liederen ten gehore, waar niet iedereen even blij mee was.

arbolympiadevp

Arbeiderssport is massasport

Rond de eeuwwisseling veranderde sporten van een elitaire bezigheid in een manier om de arbeider te verheffen, als tegenwicht voor geestdodend werk.

kruikmerijntjevp

A.M. de Jong

A.M. de Jong wilde het volk verheffen en deed dat door het publiceren van boeken, sprekend voor de VARA-microfoon en schrijvend in dagblad Het Volk.

Toynbee Hall

Toynbee en Toynbee Hall

De Britse econoom Arnold Toynbee trekt zich het lot van de arbeidersklasse aan. Hij wil de arbeider verheffen.

roodebiosvp

Gerhard Rijnders

Gerhard Rijnders stichtte de Rapaille Partij, publiceerde anarchistische propaganda en richtte de Roode Bilbiotheek en de Roode Bioscoop op.