De Strijd

Gepresenteerd door Erik Dijkstra en Gerdi Verbeet

Vanaf 9 juni elke werkdag om 16.10 uur NPO 1

Koning Gorilla

Schotschrift over Koning Willem III

koninggorilla2

Koning Gorilla, collectie IISG

“Het vaderland… Godverdomme!”

De gemoederen liepen hoog op toen in 1887 het pamflet Uit het Leven van Koning Gorilla verspreid werd. In dit schotschrift waren de roddels gebundeld die de ronde deden over de toenmalige koning van Nederland, Willem III.

Socialisten hadden aan het einde van de negentiende eeuw geen goede band met het koningshuis. De koning verbeeldde in hun ogen de meest verschrikkelijke uitwassen van het kapitalisme, daarom klonk er breed protest tegen het erfelijk koningschap. Wat daarbij niet hielp, was dat Willem III een slechte reputatie genoot. Hij stond bekend als schuinsmarcheerder, gewelddadig en als dronkaard. Zijn eerste huwelijk met Sophie van Würtemberg was ongelukkig. Geen van hun drie zonen overleefde zijn vader en na de dood van Sophie trouwde Willem op zijn 62e met de twintigjarige Emma van Waldeck-Pyrmont. Hij wilde eigenlijk met een operazangeres trouwen maar daar werd hij op tijd van af gepraat. Uit het huwelijk met Emma werd Wilhelmina geboren, die later koningin werd, waarmee de reputatie van het Nederlandse koningshuis weer wat werd opgepoetst.

Dat zelfs de New York Times Willem “the greatest debauchee of the age” noemden geeft aan waarom er nooit een serieus onderzoek is ingesteld naar de schrijver van Koning Gorilla. Het was bekend dat een aantal verhalen klopten, en eigenlijk durfde niemand het waarheidsgehalte van de overige roddels te testen. Zo suggereerde het boekje dat Willem III zijn vader Willem II had vermoord, en dat Emma eerst de geliefde van een van zijn zoons was. De auteur van Koning Gorilla vond dat Nero (bekend als de wreedste keizer van het vroegere Romeinse Rijk) wel les van Willem kon krijgen en noemde hem “ploertig”. Ook tegenover arbeiders zou hij verschrikkelijk huisgehouden hebben. Over een jager in zijn dienst zei hij, toen de man verscheen: “Ik wil, Godverdomme, zoo’n leelijkert niet hebben”. Bij een feestelijk diner met buitenlandse vertegenwoordigers gaf het Nederlandse staatshoofd met geheven glas een toost die zijn gasten vast niet gemakkelijk zouden vergeten: “Mijne Heeren, het Vaderland! ..... De Koning! .... en zijne geëerbiedigde Zonen! .... Godverdomme!”.

Later werd bekend dat Sikko Roorda van Eysinga de auteur was van het schotschrift. Domela Nieuwenhuis noemde de auteur “een soort Multatuli”. Roorda schreef regelmatig voor Domela's krant Recht voor Allen. Een aantal van de verhalen uit Koning Gorilla waren daarin al eerder verschenen.

Gerelateerde Artikelen

domeladoevevp

Domela en de monarchie

Ferdinand Domela Nieuwenhuis was fel antimonarchist. Toen zijn blad de spot dreef met koning Willem III moest hij zelfs voor een jaar de gevangenis in.

koninggorillavp

Oranjefuries in Leiden

Eind negentiende eeuw organiseerden voorstanders van het koningshuis zich en vielen de anti-koningsgezinde socialisten aan.

oppenheimer vp

Getekend voor De Strijd

Voor de aflevering “Rood en Oranje” van De Strijd maakte Ruben Oppenheimer een prent in de antimonarchistische traditie van de socialisten.