De Strijd

Gepresenteerd door Erik Dijkstra en Gerdi Verbeet

Vanaf 9 juni elke werkdag om 16.10 uur NPO 1

De Leeuw van Waterloo

Kort en klein geslagen

leeuwvwaterloo

De zuil der oranjefurie

Op 23 februari 1887 schalt een “Hop, hop, hop, hangt de socialisten op!” over het Waterlooplein. Oranjegezinden hadden zich verzameld op jacht naar socialisten, die zich hadden verschanst in het café ‘De Leeuw van Waterloo’. Het is de tijd van de Oranjefurie die losbarstte rond de 70e verjaardag van Koning Willem III. De Oranjegezinden vierden met de koning in Amsterdam zijn feest, terwijl de socialisten Koning Gorilla en andere pamfletten tegen het Koningshuis uitbrachten. De emoties in de hoofdstad stonden op scherp.

De Leeuw van Waterloo was het café van Paulus Jacobus Penning (1843-1904). Penning was een rijke anarchistisch-socialist en een goede vriend van Domela Nieuwenhuis. Hij was actief binnen de vrijdenkersbeweging en de Sociaal-Democratische Bond (SDB) waarvoor hij De Leeuw van Waterloo regelmatig beschikbaar stelde. Het is dan ook niet zo gek dat de Oranjegezinden, nadat ze in de dagen ervoor al de ruiten hadden ingegooid van socialistische boekwinkels waar Koning Gorilla werd verkocht, het nu gemunt hadden op dit Amsterdamse socialistische bolwerk.

Het was de hele dag al onrustig op het Waterlooplein, maar in de avond barstte het geweld echt los. Hoewel er politiemensen aanwezig waren konden (of wilden) die niet voorkomen dat de woedende Oranjegezinden de ramen van De Leeuw van Waterloo ingooiden, de deur openbraken en naar binnen stormden. Maar de socialisten hadden de aanval zien aankomen. Er werd een schot gelost en de menigte schrok even terug, om vervolgens beladen met knuppels dat wat hun in het café in de weg stond kort en klein te slaan. De socialisten verdedigden zich door alles wat los zat richting de Oranjegezinde relschoppers te gooien maar ze moesten uiteindelijk het café ontvluchten. Buiten werden ze opnieuw opgewacht door de knuppels van de doerakken en inmiddels ook de sabels van politieagenten. Uiteindelijk, toen in het café geen lamp meer brandde en niets nog overeind stond, trok de politie naar binnen en arresteerde de socialisten, mannen en vrouwen, sommigen meer dood dan levend.

De volgende dag werden de overblijfselen van het slagveld middenin de Leeuw van Waterloo tot een grote kolom gemetseld. De hoeden van de aanvallers, die ze waren verloren in de strijd, werden opgehangen aan stukken biljartkeu die uit het cement staken. Nog een dag later heropende Penning zijn café. Het werd er drukker dan ooit: vanuit het hele land kwamen socialisten om de “zuil der Oranjefurie” te bewonderen.

Gerelateerde Artikelen

volksparkvp

Volkspark Amsterdam

Vanaf 1885 kwam de SDB in AMsterdam bijeen in het Volkspark. Evenementen met 8000 aanwezigen waren eerder regel dan uitzondering.

oppenheimer vp

Getekend voor De Strijd

Voor de aflevering “Rood en Oranje” van De Strijd maakte Ruben Oppenheimer een prent in de antimonarchistische traditie van de socialisten.

koninggorillavp

Oranjefuries in Leiden

Eind negentiende eeuw organiseerden voorstanders van het koningshuis zich en vielen de anti-koningsgezinde socialisten aan.