De Strijd

Gepresenteerd door Erik Dijkstra en Gerdi Verbeet

Vanaf 9 juni elke werkdag om 16.10 uur NPO 1

De eerste vakbond van Nederland

Typografen en diamantbewerkers

Vaandel typografeniisg

Collectie IISG

Door Eendragt t' Zaam Verbonden

De allereerste vakbond in Nederland werd al in 1837 opgericht. Het was de Bredase vereniging van drukkersknechten 'Door Eendragt t' Zaam Verbonden'. Maar het ging hier niet om een landelijke beweging en het was ook geen echte vakbond zoals we die nu kennen. De oprichting van dit soort plaatselijke verenigingen maakte arbeiders bewust van hun afhankelijkheid van de bazen en van de kracht van gezamenlijk optreden. Dergelijke verenigingen vormden een eerste tegenkracht voor afspraken over bijvoorbeeld het loon, en ze zorgden voor een solidariteitsgevoel binnen de arbeidersklasse. Tientallen tot honderden van dit soort lokale verenigingen kwamen op in de negentiende eeuw.

Tegen het einde van die eeuw werden landelijke vakbonden opgericht om de belangenbehartiging onder vakgenoten beter te organiseren. De eerste nationale vakbond stamt uit 1866: de Algemene Nederlandse Typografen Bond. Misschien liepen de typografen voorop omdat zij iets beter geschoold waren dan andere arbeiders. Uit hoofde van hun vak moesten zij in elk geval kunnen lezen en schrijven. De typografen hebben ook de primeur van de allereerste cao. In 1914 kwam het, na een reeks stakingen, voor het eerst tot collectieve afspraken met de gezamenlijke werkgevers in de sector. Dat er nog veel te winnen overbleef blijkt onder andere uit lid 4 van artikel 1 van deze cao: “Vrouwelijke personen worden in deze Overeenkomst met manlijke gelijkgesteld, behalve ten opzichte van het loon”.

De diamantbewerkersbond, de ANDB (opgericht in 1894 door o.a. Henri Polak), wordt wel de eerste moderne vakbond genoemd: de bond had bezoldigde bestuurders, een eigen kantoor, contributie en een weerstandskas. De bond was een fusie van vier al bestaande gespecialiseerde vakverenigingen, ook al tot stand gekomen na een succesvol verlopen staking.

Overigens werd al in 1893 de eerste vakcentrale opgericht in Nederland: het Nationaal Arbeiders Secretariaat (NAS). Het NAS was een organisatie die voortkwam uit de anti-parlementaire vleugel van de arbeidersbeweging, en verloor in de loop der tijd veel invloed aan z'n sociaaldemocratische concurrent NVV, opgericht in 1906.

Gerelateerde Artikelen

brcht

Een paleis voor de werkende mens

Hendrik Berlage ontwierp het eerste officiƫle vakbondskantoor van Nederland in opdracht van Henri Polak

nas vp

Het Nationaal Arbeids-Secretariaat

De eerste vakcentrale van Nederland, het NAS, was voor veel arbeiders te radicaal.

Fiat 500

Bestuurders achter het stuur

Om vakbondsleiders door het land te laten reizen stelt de NVV autootjes ter beschikkeng. Met onvoorziene gevolgen.