De Strijd

Gepresenteerd door Erik Dijkstra en Gerdi Verbeet

Vanaf 9 juni elke werkdag om 16.10 uur NPO 1

De Arbeiders Radio Internationale

Radioluisteraars aller landen, verenigt u.

ari

Paniek in mei

Na de Duitse invasie van Nederland in mei 1940 heerste er paniek in de hoofdkantoren van de omroepen. Niemand wist wat er zou gaan gebeuren, en in eerste instantie hoopte men op zo weinig mogelijk veranderingen. Toch speelde de veiligheid voor sommigen een belangrijke rol. Informatie die kwetsbaar maakte moest vernietigd worden. Bij de VARA werd het archief van de Arbeiders Radio Internationale verbrand. Dit gebeurde om informatie over radioclubjes die in hun strijd tegen het fascisme Duitse vluchtelingen steunden te beschermen, ook in het buitenland.

De Arbeiter Radio Internationale (ARI) werd in september 1927 opgericht door Nederlandse, Deense, Duitse en Tsjechische radioamateurs. Een van de oprichters van de VARA, Gert-Jan Zwertbroek was secretaris. De ARI was een radicaal socialistische groep die verschillende blaadjes uitbracht om de arbeidersradioclubjes verspreid over de deelnemende landen met elkaar te verbinden. Dit paste goed in het idee van de socialistische beweging als organisatie die arbeiders over de hele wereld verbond. Zwertbroek maakte in 1933 met de ARI plannen om een keten van kortegolfzenders rondom Duitsland te bouwen, die gebruikt konden worden om antinazi-propaganda uit te zenden. Hij  bood ook onderdak aan Duitse socialistische vluchtelingen. Samen met de Chef Technische Dienst van de VARA Dick Fruin hield hij via kortegolfzenders contact met onderdrukte kameraden in nazi-Duitsland. Toen de Duitse inval plaatsvond was Zwertbroek al een paar jaar daarvoor ontslagen bij de VARA. (Zelf verzeilde hij gek genoeg in extreem-rechtse kringen.)

In de meidagen van 1940 nam een deel van het VARA-bestuur de wijk naar Engeland. Hoewel er geen instructies waren achtergelaten, wisten de achtergebleven collega’s de documenten die betrekking hadden op de Arbeiders Radio Internationale en op Duitse dissidenten tijdig te vernietigen. Zij moesten daarvoor de bestuurskamer openbreken, wat bij sommigen tot bezwaren leidde: je vernielde geen zaken die door arbeiders met dubbeltjes en kwartjes bij elkaar waren gespaard. Gelukkig stapten de VARA-personeelsleden over die scrupules heen, waarschijnlijk zijn er zo tientallen levens gered.

Gerelateerde Artikelen

zwertbroekvp

Broeder Gerardus Johannes

VARA-oprichter Gerrit Jan Zwertbroek zwalkte door het leven: van antifascist tot collaborateur tot katholiek prediker.

meyersluyservp

Meyer Sluyser

Sluyser was een Nederlandse radiocommentator, VARA-kopstuk, journalist en schrijver die na 44 jaar brak met de omroepvereniging.

pleysiervp

De VARA na de Duitse inval

Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog schreef VARA-bestuurder Arie Pleysier een omstreden speech.