De Strijd

Gepresenteerd door Erik Dijkstra en Gerdi Verbeet

Vanaf 9 juni elke werkdag om 16.10 uur NPO 1

Het Nationaal Arbeids-Secretariaat

De eerste vakcentrale van Nederland

nas

Voor de arbeidersrevolutie

Niet het NVV, maar het Nationaal Arbeids-Secretariaat  (NAS) was de eerste vakcentrale van Nederland. Het NAS werd in 1893 opgericht, als direct gevolg van de besluiten van de Tweede Internationale die vier jaar eerder in Parijs had plaatsgevonden. (Tijdens die vergadering van de wereldwijde socialistische beweging werd overigens ook besloten dat 1 mei voortaan als Dag van de Arbeid door het leven zou gaan).

Het NAS verenigde niet alleen vakbonden, ook de Sociaal Democratische Bond van Domela Nieuwenhuis was lid, en later ook de SDAP. Die banden met politieke partijen werden al snel losgelaten. Voor veel politieke partijen was het NAS te radicaal. In het parlement werden de standpunten van de vakcentrale vertegenwoordigd door de Socialistische Partij van Harm Kolthek (die zelf een aantal jaren secretaris van het NAS was geweest) en toen die uit de Kamer verdween door de communisten.

De radicale bond vond vooral veel aanhang in de grote steden, onder havenarbeiders en bouwvakkers. Erg massaal is die achterban nooit geweest, op het hoogtepunt van zijn bestaan, aan het begin van de jaren ’20, telde het NAS rond de 50.000 leden. Het NVV had er zo’n 5 keer meer. Ambtenaren was het expliciet verboden lid te zijn van het NAS.

Toen de Communistische Partij Holland vanuit Moskou in de jaren ’20 de opdracht kreeg zich meer op het gematigde NVV te richten, verbrak het NAS de banden met die partij. In 1924 werd Henk Sneevliet voorzitter. Zijn Revolutionair Socialistische Partij werd zo de belangrijkste parlementaire bondgenoot van het NAS. Soms werd er bij acties en stakingen samengewerkt met het NVV, maar meestal liepen de opvattingen en de tactiek van de gematigde NVV-leden en de (anarcho-)syndicalisten van het NAS te ver uiteen. Regelmatig kwam het dan ook tot confrontaties, niet alleen tussen NVV en NAS, maar ook tussen communisten en NAS-aanhangers.  

De vakcentrale werd in 1940 onmiddellijk verboden door de Duitse bezetter. De belangrijkste voorlieden, Sneevliet en Ab Menist, werden in 1942 geëxecuteerd. Het NAS werd na de oorlog niet meer heropgericht. Het kleine Onafhankelijk Verbond van Bedrijfsorganisaties (OVB) zou je kunnen beschouwen als de directe erfgenaam van het Nationaal Arbeids-Secretariaat.

 

Gerelateerde Artikelen

sneevlietvp

Henk Sneevliet

De Nederlandse revolutionair Henk Sneevliet stond aan de wieg van de communistische partijen in Indonesiƫ en China.

vaandel typografen vp

De eerste vakbond van Nederland

Typografen hadden de primeur van de eerste landelijke vakbond. Diamantbewerkers zorgden voor professionalisering.

de unie vp

Staken volgens vakbond De Unie

In 2015 besluit vakbond De Unie het stakingswapen neer te leggen. FNV en CNV willen zover niet gaan.