De Strijd

Gepresenteerd door Erik Dijkstra en Gerdi Verbeet

Vanaf 9 juni elke werkdag om 16.10 uur NPO 1

Promotie voor een vergeten vakcentrale

Proefschrift over het Nationaal Arbeids-Secretariaat

nas vp

"Aanvulling op De Strijd"

Op 27 november promoveerden Piet Hoekman en Jannes Houkes in Utrecht met een proefschrift over de geschiedenis van het Nationaal Arbeidssecretariaat, het NAS.

Het proefschrift van ruim 800 pagina’s is volgens de auteurs een goede aanvulling op het VARA-programma De Strijd. Gaat in De Strijd de aandacht uit naar de hoofdstroom van de Nederlandse arbeidersbeweging, in deze dissertatie staat de voorloper centraal: het Nationaal Arbeids-Secretariaat (NAS), de eerste vakcentrale in Nederland die bestond van 1893 tot 1940.

Het NAS was een heterogene confederatie van vakbonden met een dubbele identiteit: het richtte zich op materiële verbeteringen voor de arbeiders, maar het maakte ook deel uit van een internationale protestbeweging tegen kapitalisme en staat. Na 1900 was er sprake van wisselwerking met syndicalistisch georiënteerde vakorganisaties in Frankrijk en Duitsland. Dat was de aanleiding voor het oprichten van het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV), de voorganger van het huidige FNV, dat zich richtte op de moderne vakbondsprincipes, zoals Henri Polak die propageerde. Vijf van de elf bonden die het NVV begonnen, hadden een verleden in het NAS.

De Duitse bezetter verbood het NAS. Na de Tweede Wereldoorlog liet het gedachtegoed van het NAS sporen na in de Eenheidsvakcentrale (EVC) en het Onafhankelijk Verbond van Bedrijfsorganisaties (OVB). Maar in Nederland kwam geen andere vakcentrale meer van de grond, die gedurende zo’n lange periode de strijd voor materiële verbeteringen combineerde met het streven naar een maatschappelijke omwenteling. Een vergeten strijd waar deze dissertatie over gaat.

 Jannes Houkes schreef eerder Travailleur, een levensbeschrijving van de Oost-Groningse revolutionair Tjerk Luitjes, Piet Hoekman besteedde in Socialisme en arbeidersbeweging in het Oldambt 1881-1894 onder meer aandacht aan Hotel Hommes in Finsterwolde.  

Gerelateerde Artikelen

nas vp

Het Nationaal Arbeids-Secretariaat

De eerste vakcentrale van Nederland, het NAS, was voor veel arbeiders te radicaal.

tjerkluitjesvp

Dynamiet in de provincie

Anarchisten ruzieden binnen de SDB met de parlementaire vleugel. Tjerk Luitjes stookte het vuurtje op.

hotelhommesvp

Hotel Hommes

Vanuit een hotel in Finsterwolde werd eind 19e eeuw in Groningen het socialisme verkondigd. Ook kopstukken als Domela en Multatuli spraken er.